1.Kısa Cevap
Koşullu salıverilme, bilinen diğer adıyla şartlı tahliye, hükümlünün cezasının kanunda öngörülen kısmını infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirmesinden sonra, kalan kısmı belirli şartlar altında ceza infaz kurumu dışında tamamlayabilmesine imkân tanıyan bir infaz usulüdür.
Koşullu salıverilme tarihi belirlenirken yalnızca ceza süresine bakılmaz. Ceza süresinin yanında suç türü, suç tarihi, tekerrür durumu, hükümlünün yaşı, varsa mahsup süreleri, geçici madde hükümleri ve birden fazla ceza bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle “10 yıl ceza alan herkes 5 yılda koşullu salıverilir” şeklinde genel ve kesin bir ifade doğru değildir. Genel kuralın uygulandığı bir süreli hapis cezasında 1/2 oranı gündeme gelebilir; ancak bazı suçlarda, tekerrür hâlinde veya özel infaz rejimlerinde farklı oranlar ya da sabit süreler uygulanabilir.
2.Koşullu Salıverilme Nedir?
Koşullu salıverilme, hapis cezasının tamamının ceza infaz kurumunda geçirilmesi yerine, cezanın kanunda belirtilen kısmı infaz edildikten sonra kalan sürenin belirli şartlar altında kurum dışında tamamlanmasına imkân veren bir infaz usulüdür.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 107’ye göre koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için hükümlünün kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir. Bu nedenle koşullu salıverilme bakımından hesaplanan tarihe ulaşılmış olması tek başına yeterli olmayabilir; iyi hâl ve yetkili makam değerlendirmesi ayrıca önem taşır.
Koşullu salıverilme, cezanın tamamen sona erdiği anlamına gelmez. Hükümlü, koşullu salıverildikten sonra belirli bir denetim süresine tabi olabilir. Bu süreçte kanunda belirtilen şartlara aykırı davranılması veya denetim süresi içinde yeni bir kasıtlı suç işlenmesi hâlinde koşullu salıverilme kararının geri alınması gündeme gelebilir.
3.Koşullu Salıverilme Tarihi Neyi Gösterir?
Koşullu salıverilme tarihi, hükümlünün cezasının kanunda öngörülen kısmının tamamlandığı ve diğer şartlar da oluşursa koşullu salıverilmeden yararlanabileceği tarihi gösterir.
Bu tarih belirlenirken önce cezanın türü ve süresi dikkate alınır. Süreli hapis cezalarında genel kural olarak cezanın belirli bir oranı üzerinden hesaplama yapılır. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında ise oran hesabı yerine kanunda gösterilen sabit süreler dikkate alınır.
Örneğin genel 1/2 oranının uygulandığı 10 yıl hapis cezasında, koşullu salıverilme hesabı bakımından esas alınacak süre 5 yıl olarak değerlendirilir. Ancak aynı ceza farklı bir suç grubuna giriyorsa, tekerrür hükümleri uygulanıyorsa veya geçici madde kapsamı sonucu değiştiriyorsa bu süre farklı olabilir.
Benzer şekilde, 6 yıl hapis cezası alan bir hükümlü bakımından suçun niteliğine göre 1/2, 2/3 veya başka bir infaz rejimi gündeme gelebilir. Bu nedenle koşullu salıverilme hesabında yalnızca cezanın kaç yıl olduğuna bakılması yeterli değildir; suç türü ve infaz rejimi mutlaka birlikte değerlendirilmelidir.
4.Koşullu Salıverilme ile Şartlı Tahliye Aynı Şey mi?
Evet. Uygulamada “şartlı tahliye” olarak da bilinen kavramın güncel kanundaki karşılığı koşullu salıverilmedir. Bu nedenle “şartlı tahliye hesaplama” arayan kullanıcıların aslında öğrenmek istediği konu, koşullu salıverilme tarihinin hangi kurallara göre belirlendiğidir.
Ancak koşullu salıverilme veya şartlı tahliye, denetimli serbestlik ile aynı şey değildir. Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme tarihinden önce gündeme gelebilen ayrı bir infaz usulüdür. Bihakkın tahliye ise cezanın tamamen sona erdiği tarihi gösterir.
5.Koşullu Salıverilme Oranları Nasıl Belirlenir?
Koşullu salıverilme hesabında temel mesele, hükümlünün cezasının ne kadarını infaz kurumunda geçirmesi gerektiğidir. Bu süre her dosyada aynı değildir. Ceza türü, suçun niteliği, suç tarihi, tekerrür durumu, hükümlünün çocuk olup olmadığı ve uygulanabilecek geçici hükümler sonucu değiştirebilir.
Süreli hapis cezalarında genel kural, cezanın yarısının infaz kurumunda geçirilmesidir. Ancak bazı suçlarda bu oran daha ağırdır. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında ise oran hesabı yerine kanunda gösterilen sabit süreler dikkate alınır.
Bu nedenle koşullu salıverilme hesaplamasında yalnızca “kaç yıl ceza verildi?” sorusu yeterli değildir. Aynı süreli iki hapis cezası, farklı suç gruplarına veya farklı infaz rejimlerine tabi ise farklı koşullu salıverilme sonuçları doğurabilir.
5.1Genel Kural: 1/2 Oranı
5275 sayılı Kanun m. 107/2 uyarınca süreli hapis cezalarında genel kural, cezanın yarısının infaz kurumunda çekilmesidir. Bu nedenle herhangi bir özel suç grubu, tekerrür, geçici madde istisnası veya özel infaz rejimi bulunmuyorsa koşullu salıverilme hesabı cezanın yarısı (1/2 oranı) üzerinden yapılır.
Örneğin genel kurala tabi 10 yıl hapis cezasında, koşullu salıverilme hesabı bakımından esas alınacak süre 5 yıldır. Bu örnekte 10 yıl cezanın yarısı infaz kurumunda geçirilmesi gereken temel süre olarak dikkate alınır.
Ancak bu örnek yalnızca genel kuralı göstermek içindir. Hükümlünün tutukluluk veya gözaltı mahsubu varsa, suç tarihi geçici madde kapsamına giriyorsa, tekerrür hükümleri uygulanıyorsa veya açık kurum/denetimli serbestlik şartları ayrıca gündeme geliyorsa sonuç değişebilir.
5.2Bazı Suçlarda 2/3 Oranı
5275 sayılı Kanunda, bazı suçlar bakımından genel 1/2 oranından ayrılmıştır. Kasten öldürme, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama, işkence, eziyet, bazı cinsel suçlar, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı bazı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk gibi suçlarda koşullu salıverilme hesabı 2/3 oranı üzerinden yapılabilir.
Örneğin 6 yıl hapis cezası genel 1/2 oranına tabi ise koşullu salıverilme bakımından esas süre 3 yıl olur. Ancak aynı 6 yıl hapis cezası 2/3 oranına tabi bir suçtan verilmişse, infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre 4 yıl olarak hesaplanır. Bu fark, koşullu salıverilme hesabında suç türünün neden önemli olduğunu gösterir. Ceza süresi aynı olsa bile suçun tabi olduğu infaz rejimi değişirse koşullu salıverilme tarihi de değişebilir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Suçun yalnızca genel adı her zaman yeterli olmayabilir. Bazı suçlarda ilgili TCK maddesi, fıkrası, mağdurun yaşı, hükümlünün çocuk olup olmadığı veya suçun örgüt faaliyeti kapsamında işlenip işlenmediği ayrıca önem taşıyabilir.
5.33/4 Oranı
Bazı suçlar veya özel infaz rejimleri bakımından koşullu salıverilme hesabı 3/4 oranı üzerinden yapılabilir. Özellikle 5275 sayılı Kanun m. 108 kapsamındaki bazı hâller, cinsel dokunulmazlığa karşı belirli suçlar, çocukların cinsel istismarı, reşit olmayanla cinsel ilişki bakımından bazı fıkralar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti gibi suçlar bu başlık altında ayrıca değerlendirilir.
Örneğin 12 yıl hapis cezası 3/4 oranına tabi ise koşullu salıverilme bakımından esas süre 9 yıl olur. Aynı ceza genel 1/2 oranına tabi olsaydı bu süre 6 yıl, 2/3 oranına tabi olsaydı 8 yıl olacaktı. Bu nedenle “12 yıl cezanın yatarı ne kadar?” sorusuna tek başına cevap verilemez. Önce suç türü, suç tarihi, tekerrür, özel infaz rejimi ve mahsup bilgileri belirlenmelidir.
5.4Müebbet ve Ağırlaştırılmış Müebbet
Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında koşullu salıverilme hesabı, süreli hapis cezalarındaki gibi oran üzerinden yapılmaz. Bu cezalarda kanunda gösterilen sabit süreler dikkate alınır.
Genel kural olarak ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında 30 yıl, müebbet hapis cezasında 24 yıl infaz kurumunda geçirilmişse koşullu salıverilme gündeme gelebilir. Ancak birden fazla müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet cezası, örgütlü suç, tekerrür veya özel suç grupları varsa bu süreler değişebilir.
Bu nedenle müebbet hapis cezası bakımından “cezanın yarısı” gibi bir anlatım doğru değildir. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında koşullu salıverilme, sabit yıl esasına göre değerlendirilir.
5.5Tekerrür
Tekerrür, koşullu salıverilme hesabını değiştirebilen önemli hâllerden biridir. Hükümlü hakkında tekerrür hükümleri uygulanıyorsa süreli hapis cezalarında genel 1/2 oranı yerine daha ağır bir koşullu salıverilme süresi gündeme gelebilir.
İlk tekerrür hâlinde süreli hapis cezalarında kural olarak 2/3 oranı uygulanır. Ancak suçun kendi infaz rejimi zaten 2/3’ten daha ağır bir orana tabi ise, yalnız tekerrür nedeniyle daha hafif bir sonuca gidilmez; suçun tabi olduğu daha ağır rejim dikkate alınır. İkinci defa tekerrür hâlinde ise süreli hapis cezaları bakımından 3/4 oranı uygulanır.
Örneğin genel 1/2 oranına tabi 12 yıl hapis cezasında koşullu salıverilme bakımından esas süre 6 yıl olabilir. Aynı dosyada tekerrür uygulanıyorsa bu süre 2/3 oranı üzerinden 8 yıla çıkabilir. İkinci defa tekerrür uygulanıyorsa süreli hapis bakımından 3/4 oranı gündeme gelebilir ve 12 yıl hapis cezası için esas süre 9 yıl olarak değerlendirilebilir.
6.Suç Türü Neden Önemlidir?
Koşullu salıverilme hesabında ceza süresi kadar suç türü de belirleyicidir. Çünkü kanun bazı suçlar için genel infaz oranından ayrılan özel kurallar öngörmüştür.
Bu nedenle hesaplama yapılırken yalnız “5 yıl ceza”, “10 yıl ceza” veya “20 yıl ceza” bilgisi yeterli değildir. Aynı süreli ceza, genel suçtan verilmişse farklı; kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suç, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suç veya tekerrür kapsamında verilmişse farklı sonuç doğurabilir.
Bu ayrım özellikle koşullu salıverilme hesaplama ve şartlı tahliye hesaplama aramalarında önemlidir. Çoğu zaman yalnız ceza süresi ile sonuç öğrenmeye çalışılır; ancak doğru hesap için suçun hangi infaz rejimine tabi olduğu da bilinmelidir.
7.Örneklerle Koşullu Salıverilme Hesabı
Aşağıdaki örnekler, oranların nasıl sonuç doğurduğunu göstermek için sadeleştirilmiştir. Bu örneklerde denetimli serbestlik, ceza infaz kurumu statüsü, mahsup, yaş etkisi, geçici madde ve iyi hâl değerlendirmesi ayrıca hesaba katılmamıştır.
7.1Örnek 1: 10 yıl hapis cezası ve genel 1/2 oranı
10 yıl hapis cezası genel 1/2 oranına tabi ise koşullu salıverilme için esas süre 5 yıldır. Bu durumda hükümlü, diğer şartlar da oluşursa 5 yıllık infaz süresi üzerinden koşullu salıverilme değerlendirmesine konu olabilir.
7.2Örnek 2: 6 yıl hapis cezası ve 2/3 oranı
6 yıl hapis cezası 2/3 oranına tabi ise koşullu salıverilme bakımından esas süre 4 yıldır. Aynı ceza genel 1/2 oranına tabi olsaydı 3 yıl üzerinden değerlendirme yapılacaktı.
7.3Örnek 3: 8 yıl hapis cezası ve 3/4 oranı
8 yıl hapis cezası 3/4 oranına tabi ise koşullu salıverilme bakımından esas süre 6 yıldır. Bu oran, genel 1/2 oranına göre daha uzun süre infaz kurumunda kalınması sonucunu doğurur.
Bu tür dosyalarda denetimli serbestlik tarihi ayrıca hesaplanabilir; ancak denetimli serbestlik, koşullu salıverilme oranının yerine geçen bir kurum değildir.
7.4Örnek 4: 12 yıl hapis cezası ve 1. tekerrür
12 yıl hapis cezası normalde genel 1/2 oranına tabi ise koşullu salıverilme bakımından esas süre 6 yıl olabilir. Ancak tekerrür hükümleri uygulanıyorsa bu süre 2/3 oranı nedeniyle 8 yıl olarak hesaplanabilir.
İkinci defa tekerrür hâlinde ise süreli hapis cezaları bakımından 3/4 oranı gündeme gelebilir. Bu durumda 12 yıl hapis cezası için koşullu salıverilme bakımından esas süre 9 yıl olabilir.
7.5Örnek 5: Müebbet hapis cezası
Müebbet hapis cezasında süreli hapis cezalarındaki gibi 1/2, 2/3 veya 3/4 hesabı yapılmaz. Genel kural bakımından müebbet hapis cezasında koşullu salıverilme için 24 yılın infaz kurumunda geçirilmesi gerekir.
Ancak tekerrür, örgütlü suç, birden fazla ceza veya özel infaz rejimi varsa bu süre değişebilir.
7.6Bu Örnekler Neden Kesin Sonuç Vermez?
Örnekler yalnızca koşullu salıverilme oranlarının nasıl uygulandığını göstermek için verilmiştir. Gerçek hesapta cezaevine giriş tarihi, suç tarihi, mahsup edilen süreler, yaşa bağlı gün hesabı, birden fazla ceza bulunup bulunmadığı, tekerrür, geçici madde kapsamı ve iyi hâl değerlendirmesi ayrıca dikkate alınır.
Ayrıca koşullu salıverilme tarihinin hesaplanması, hükümlünün o tarihte resen tahliye edileceği anlamına gelmez. Koşullu salıverilme kararı bakımından ceza infaz kurumunun değerlendirmesi, idare ve gözlem kurulu süreci ve infaz hâkimliği kararı önem taşır.
8.Suç Tarihi ve Geçici Maddeler
8.1Suç Tarihi Koşullu Salıverilme Hesabını Neden Etkiler?
Koşullu salıverilme hesabında yalnızca cezanın süresi değil, suçun işlendiği tarih de önemlidir. Çünkü infaz hukukunda bazı değişiklikler, belirli tarihlerden önce veya sonra işlenen suçlar bakımından farklı sonuç doğurabilir.
Bu nedenle aynı suçtan aynı süreyle hapis cezası alan iki hükümlü bakımından farklı koşullu salıverilme sonuçları ortaya çıkabilir. Farkın sebebi cezanın süresi değil; suç tarihi, suçun tabi olduğu infaz rejimi veya geçici madde kapsamı olabilir.
Örneğin genel suçtan verilen 1 yıl 8 ay hapis cezası bazı dosyalarda 1/2 oranı üzerinden değerlendirilebilir. Ancak aynı süreli ceza tekerrür hükümlerine tabi ise koşullu salıverilme için uygulanacak oran 2/3’e çıkabilir. Bu durumda ceza süresi değişmemesine rağmen infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre artar.
8.2Geçici Maddeler Koşullu Salıverilme Sonucunu Değiştirebilir mi?
Evet. 5275 sayılı Kanun’daki geçici hükümler, belirli tarih aralıkları ve belirli suç grupları bakımından koşullu salıverilme veya denetimli serbestlik sonucunu etkileyebilir. Ancak bu hükümler her hükümlüye resen uygulanmaz.
Geçici madde değerlendirmesinde genellikle üç soru önem taşır:
- Birincisi, suç tarihi ilgili geçici maddenin aradığı tarih aralığında mı?
- İkincisi, suç ilgili geçici maddenin kapsam dışı bıraktığı suçlardan biri mi?
- Üçüncüsü, dosyada birden fazla ceza varsa bütün cezalar bu değerlendirmeyi aynı şekilde karşılıyor mu?
Örneğin aynı dosyada birden fazla ceza bulunuyorsa, bazı cezalar geçici hüküm bakımından lehe sonuç doğururken bazı cezalar tarih veya suç türü nedeniyle kapsam dışında kalabilir. Bu durumda hesap, her ceza için ayrı ayrı değerlendirme yapılmasını gerektirir.
Bu nedenle koşullu salıverilme hesabında “eski tarihli suçlarda her zaman daha lehe oran uygulanır” veya “30/03/2020 öncesi her suç aynı sonucu doğurur” gibi genellemeler yapılmamalıdır. Suçun tarihi kadar, suçun türü ve geçici maddedeki istisnalar da dikkate alınmalıdır.
9.Mahsup Koşullu Salıverilme Tarihini Nasıl Etkiler?
Tutukluluk, gözaltı veya daha önce ceza infaz kurumunda geçirilen süreler, şartları varsa infaz hesabında dikkate alınabilir. Bu süreler koşullu salıverilme tarihini doğrudan etkileyebilir; çünkü hükümlünün infaz kurumunda geçirmesi gereken süreden düşülebilir.
Örneğin 6 yıl hapis süreli ceza bakımından koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre 3 yıl (1095 gün) olarak hesaplanmışsa ve dosyada 30 gün mahsup varsa, mahsup sonrası fiilen tamamlanması gereken süre 1.065 güne düşebilir. Bu durumda cezaevine giriş tarihi 01/01/2026 ise, 1.065 günlük sürenin eklenmesiyle koşullu salıverilme tarihi 01/12/2028 olarak hesaplanabilir.
10.Birden Fazla Ceza Varsa Koşullu Salıverilme Hesabı Nasıl Yapılır?
Birden fazla hapis cezası bulunan dosyalarda koşullu salıverilme hesabı daha dikkatli yapılmalıdır. Çünkü her ceza aynı suç tarihine, aynı suç türüne veya aynı koşullu salıverilme oranına tabi olmayabilir.
Bu durumda her ceza bakımından önce kendi koşullu salıverilme süresi belirlenir. Daha sonra bu sürelerin toplam etkisi (içtimaı) değerlendirilir. Bu nedenle toplam ceza süresi aynı görünse bile, cezaların suç türü ve oranları farklıysa sonuç değişebilir.
11.Detaylı İçtima Hesabı Örneği
Örneğin üç ayrı cezanın bulunduğu bir içtima hesaplaması şu şekilde yapılabilir:
- Birinci ceza 3 yıl 6 ay hapis cezası olsun ve genel orana tabi bir suç (örneğin banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması “TCK m. 245”) olsun.
- İkinci ceza 6 yıl hapis cezası olsun ve yine genel orana tabi bir suç (örneğin nitelikli hırsızlık “TCK m. 142”) olsun ancak birinci tekerrür hükümleri uygulansın.
- Üçüncü ceza ise 12 yıl 6 ay hapis cezası olsun ve özel orana tabi (örneğin 3/4 oranına tabi uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti “TCK m. 188”) bir suç olsun.
Bu cezalar bakımından içtima hesaplaması yapılırken her suçun kendi oranına göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Koşullu salıverilme bakımından oran hesabı yapılabilmesi için süreler TCK m. 61/6 uyarınca güne dönüştürülür ve aynı oranlı cezalar toplanır.
| Ceza | Süre | Oran | Gün karşılığı | Koşullu salıverilme için gereken süre |
|---|---|---|---|---|
| Birinci ceza | 3 yıl 6 ay | 1/2 | 1.275 gün (3x365+6x30) | 637,5 gün; hükümlü lehine 637 gün |
| İkinci ceza | 6 yıl | 2/3 (birinci tekerrür) | 2.190 gün (6x365) | 1.460 gün (2.190x2/3) |
| Üçüncü ceza | 12 yıl 6 ay | 3/4 | 4.560 gün (12x365+6x30) | 3.420 gün (4.560x3/4) |
Buna göre birinci cezanın toplam süresi 1.275 gün (3x365+6x30) ve koşullu salıverilme oranı 1/2; ikinci cezanın toplam süresi 2.190 gün (6x365) ve koşullu salıverilme oranı birinci tekerrür nedeniyle 2/3; üçüncü cezanın ise toplam süresi 4.560 gün (12x365+6x30) ve koşullu salıverilme oranı 3/4’tür. Bu örnekte her cezanın koşullu salıverilme oranı farklı olduğundan gün hesaplarının da ayrı yapılması gerekmektedir.
Birinci ceza bakımından koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken süre 637,5 gündür (1.275/2). Ancak içtima hesabında aynı koşullu salıverilme oranında başka suç bulunmadığından ve Yargıtay içtihatları uyarınca küsuratlı günlerin hükümlü lehine değerlendirilmesi gerektiğinden bu süre 637 gün olarak kabul edilmelidir.
İkinci ceza bakımından koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken süre 1.460 gündür (2.190x2/3).
Üçüncü ceza bakımından ise koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken süre 3.420 gündür (4.560x3/4).
Toplam koşullu salıverilme süresi: 5.517 gün
Örnek giriş tarihi: 01/01/2026
Beklenen koşullu salıverilme tarihi: 08/02/2041
Bu içtima hesaplamasında hükümlünün koşullu salıverilmeden faydalanmak için kurumda geçirmesi gereken toplam süre 5.517 gündür. Kanunda sayılan özel hâllerden birinin bulunmadığı, düşülecek mahsup olmadığı ve hükümlünün ceza infaz kurumundaki bu süreyi iyi hâlli olarak geçirdiği kabul edildiğinde; cezaevine giriş tarihi 01/01/2026 ise hükümlünün koşullu salıverilme tarihinin 08/02/2041 olması beklenmektedir.
Bu örnekte süreler TCK m. 61/6’daki yıl=365 gün, ay=30 gün esasına göre güne çevrilmiştir. Bu gün sayısı takvim tarihine uygulanırken, 2028, 2032, 2036 ve 2040 yıllarındaki 29 Şubat günleri takvim sonucuna yansır. Bu nedenle sonuç yalnız yıl-ay ekleme yöntemiyle değil, gün hesabının takvim üzerinde yürütülmesiyle belirlenmelidir.
Bu örnek, çoklu infaz hesaplaması bakımından yalnızca toplam ceza süresine bakılarak yapılan hesaplamanın neden yanıltıcı olabileceğini göstermektedir.
12.Cezaları Toplayıp Tek Oran Uygulamak Neden Doğru Değildir?
Koşullu salıverilme hesabında en sık yapılan hatalardan biri, bütün cezaları toplayıp çıkan toplam süreye tek bir oran uygulamaktır. Bu yöntem yalnızca bazı sade dosyalarda yaklaşık fikir verebilir; ancak çoğu içtimalı dosyada doğru sonuç vermeyecektir.
Bunun sebebi şudur: Birden fazla ceza bulunan dosyalarda her cezanın suç tarihi, suç türü, tekerrür durumu ve tabi olduğu infaz rejimi farklı olabilir. Bu nedenle önce ceza bazında değerlendirme yapılması, ardından toplam sonuca gidilmesi gerekir.
Örneğin toplam ceza 5 yıl 5 ay gibi görünse bile, bu toplamın içinde 1/2 oranına tabi cezalarla 2/3 oranına tabi cezalar birlikte bulunabilir. Böyle bir dosyada toplam süreye doğrudan 1/2 veya doğrudan 2/3 uygulamak gerçeği yansıtmaz.
Bu nedenle infazhesap.com üzerinde çoklu ceza hesabı yapılırken her cezanın ayrı ayrı girilmesi önemlidir. Suç tarihi, ceza süresi, suç türü ve tekerrür bilgisi ayrı ayrı girilmezse hesaplama sonucu eksik veya hatalı olabilir. Hesaplama yapıldıktan sonra “İzahat” kısmında koşullu salıverilme sonucuna nasıl ulaşıldığını görebilirsiniz.
13.Koşullu Salıverilme Kararı Nasıl Verilir?
Koşullu salıverilme tarihi hesaplanmış olsa bile, bu tarih hükümlünün resen tahliye edileceği anlamına gelmez. Koşullu salıverilmeden yararlanılabilmesi için yalnızca sürenin dolması yeterli değildir; hükümlünün kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmiş olması ve buna ilişkin resmî değerlendirme sürecinin tamamlanması gerekir.
5275 sayılı Kanun’a göre hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından gerekçeli rapor hazırlanır. Bu rapor, infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine gönderilir. İnfaz hâkimi raporu uygun bulursa koşullu salıverilmeye dosya üzerinden karar verebilir; uygun bulmazsa bunun gerekçesini kararında gösterir.
Bu nedenle koşullu salıverilme hesaplama sonucu, karar sürecinin yerine geçmez. Hesaplama yalnızca, girilen bilgiler doğru kabul edildiğinde koşullu salıverilme değerlendirmesine esas olabilecek tarihi gösterir. Nihai karar, ceza infaz kurumu değerlendirmesi ve infaz hâkimliği kararıyla ortaya çıkar.
Koşullu salıverilme kararına ilişkin süreçte verilen kararlara karşı itiraz yolu bulunur. Bu nedenle hükümlünün veya ilgililerin, resmî karar ve müddetnameyi esas alması gerekir.
14.İyi Hâl Değerlendirmesi
Koşullu salıverilmenin temel şartlarından biri, hükümlünün infaz kurumundaki süreyi iyi hâlli olarak geçirmesidir. İyi hâl değerlendirmesi yalnızca sürenin dolup dolmadığına bakılarak yapılmaz; hükümlünün kurum içindeki tutum ve davranışları, yükümlülüklere uyumu, disiplin durumu ve infaz sürecindeki genel hali birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle koşullu salıverilme hesabında görülen tarih, “iyi hâl olumlu kabul edilirse” anlamında değerlendirilmelidir. İyi hâl değerlendirmesi olumsuz olursa, hesaplanan tarihte koşullu salıverilme gerçekleşmeyebilir.
Özellikle bazı suç grupları ve toplam ceza süresi bakımından idare ve gözlem kurulu değerlendirmesi daha ayrıntılı şekilde yapılabilir. Toplam on yıl ve daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar ile bazı suç gruplarında açık kuruma ayrılma, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme değerlendirmelerinde kurul yapısı ve değerlendirme usulü ayrıca önem taşır.
Kısaca, koşullu salıverilme bakımından süre hesabı gerekli olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Süre, iyi hâl ve yetkili makam kararı birlikte değerlendirilmelidir.
15.Koşullu Salıverilme Sonrası Denetim Süresi
Koşullu salıverilme kararı verildiğinde ceza tamamen sona ermiş olmaz. Hükümlü, koşullu salıverilmeden sonra belirli bir denetim süresine tabi olabilir. Bu süre içinde hükümlünün kanunda ve kararda belirtilen yükümlülüklere uygun hareket etmesi gerekir.
İnfaz hâkimi, hükümlünün kişiliğini ve topluma uyumdaki başarısını dikkate alarak denetim süresinin nasıl geçirileceği konusunda değerlendirme yapabilir. Bazı hallerde hükümlü, denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenen yükümlülüklere tabi tutulabilir. Bu yükümlülükler belirli bir bölgede denetim ve gözetim altında bulunma, belirlenen yer veya bölgelere gitmeme veya belirlenen programlara katılma şeklinde olabilir.
Bu nedenle koşullu salıverilme, “cezanın tamamen bittiği tarih” değildir. Hükümlü, denetim süresi boyunca belirli şartlara uygun hareket etmek zorundadır. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirilirse, ceza infaz edilmiş sayılır.
16.Koşullu Salıverilme Geri Alınabilir mi?
Evet. Koşullu salıverilme kararı bazı hallerde geri alınabilir. Hükümlü, denetim süresi içinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlerse veya kendisine yüklenen yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar ederse koşullu salıverilme kararının geri alınması gündeme gelir.
Koşullu salıverilme kararının geri alınması, hesaplama bakımından önemli bir sonuç doğurur. Çünkü bu durumda hükümlünün yeniden ceza infaz kurumuna alınması ve belirli bir sürenin kurumda aynen çektirilmesi söz konusu olabilir.
Sonraki suç nedeniyle geri alma hâlinde, sonraki suçun işlendiği tarihten başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek üzere, sonraki işlenen her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı süre dikkate alınabilir. Yükümlülüklere aykırılık nedeniyle geri alma hâlinde ise yükümlülüğe uymama tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek üzere, ihlalin niteliğine göre takdir edilecek sürenin infaz kurumunda çektirilmesine karar verilebilir.
Bu nedenle koşullu salıverilme sonrası süreç, serbest bırakılma ile biten basit bir işlem değildir. Denetim süresi içinde yükümlülüklere uyulması ve yeni kasıtlı suç işlenmemesi gerekir.
16.1Geri Alma Kararını Kim Verir?
Koşullu salıverilme kararının geri alınmasına kural olarak infaz hâkimliği tarafından karar verilir. Hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hâkimliği yetkilidir. Cezaların toplandığı hallerde veya hükmün bölge adliye mahkemesi ya da Yargıtay tarafından verilmiş olması halinde yetkili infaz hâkimliği ayrıca belirlenir.
Geri alma kararları dosya üzerinden verilir ve bu kararlara karşı itiraz yolu açıktır. Bu nedenle koşullu salıverilme sürecinde yalnız hesaplanan tarihe değil, verilen resmî kararlara ve bunlara karşı başvuru yollarına da dikkat edilmelidir.
17.Koşullu Salıverilme, Denetimli Serbestlik ve Bihakkın Tahliye Farkı
Koşullu salıverilme, denetimli serbestlik ve bihakkın tahliye aynı şey değildir. Bu ayrım özellikle hesaplama sonucunun doğru anlaşılması için önemlidir.
Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının kanunda öngörülen kısmını infaz ettikten sonra, kalan süreyi belirli şartlar altında ceza infaz kurumu dışında geçirebilmesini ifade eder.
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme tarihinden önce gündeme gelebilen ayrı bir infaz usulüdür. Denetimli serbestlik tarihi, koşullu salıverilme oranının yerine geçmez; kendi şartları ve sınırlamaları olan ayrı bir değerlendirmedir.
Bihakkın tahliye ise cezanın tamamen sona erdiği tarihi gösterir. Koşullu salıverilme veya denetimli serbestlik tarihinden farklı olabilir. Bu nedenle hesaplama sonucunda bu tarihlerin ayrı ayrı gösterilmektedir.
18.Koşullu Salıverilme Hesabı İçin Hangi Bilgiler Gerekir?
Koşullu salıverilme hesabının doğru yapılabilmesi için yalnızca ceza süresinin bilinmesi yeterli değildir. Hesaplamada cezanın süresi kadar suç tarihi, suç türü, tekerrür durumu ve varsa mahsup süreleri de önem taşır.
Koşullu salıverilme hesaplama aracı kullanılırken özellikle şu bilgiler hazırlanmalıdır:
- Ceza türü ve süresi: Süreli hapis, müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası olup olmadığı belirlenmelidir. Süreli hapis cezalarında yıl, ay ve gün bilgileri doğru girilmelidir.
- Suç tarihi: Suçun işlendiği tarih, uygulanabilecek infaz rejimi ve geçici hükümler bakımından önemlidir. Aynı ceza süresi, farklı suç tarihlerinde farklı sonuç doğurabilir.
- Suç türü veya suç grubu: Genel suç, cinsel suç, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, kasten öldürme, örgütlü suç, terör suçu veya özel infaz rejimine tabi suçlar bakımından koşullu salıverilme oranı farklı olabilir.
- Tekerrür durumu: Hükümlü hakkında tekerrür veya ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanıp uygulanmadığı koşullu salıverilme oranını değiştirebilir.
- Cezaevine giriş tarihi: Hesaplanan sürenin takvim tarihine çevrilebilmesi için ceza infaz kurumuna giriş tarihi önemlidir.
- Mahsup süreleri: Tutukluluk, gözaltı veya daha önce ceza infaz kurumunda geçirilen süreler, şartları varsa koşullu salıverilme tarihini etkileyebilir.
- Birden fazla ceza bilgisi: Birden fazla kesinleşmiş hapis cezası varsa her ceza ayrı ayrı girilmelidir. Her cezanın suç tarihi, ceza süresi, suç türü ve tekerrür durumu farklı olabileceği için bütün cezaları toplayıp tek oran uygulamak her zaman doğru sonuç vermez.
Bu bilgiler eksik veya hatalı girilirse hesaplama sonucu da hatalı olabilir. Özellikle suç türü, tekerrür ve mahsup bilgileri koşullu salıverilme tarihini doğrudan etkileyebileceğinden dikkatli girilmelidir.
19.Sık Sorulan Sorular
Koşullu salıverilme ile şartlı tahliye aynı şey mi?
Evet. Uygulamada “şartlı tahliye” olarak da bilinen kavramın güncel kanundaki karşılığı koşullu salıverilmedir. Bu nedenle şartlı tahliye hesaplama ile koşullu salıverilme hesaplama aynı hukuki konuya ilişkindir.
Koşullu salıverilme tarihi kesin tahliye tarihi midir?
Hayır. Koşullu salıverilme tarihi, hükümlünün şartları oluşursa ceza infaz kurumu dışına çıkabileceği aşamayı gösterir. Bu tarih, cezanın tamamen sona erdiği bihakkın tahliye tarihi değildir. Ayrıca iyi hâl ve infaz hâkimliği değerlendirmesi gerekir.
1/2 infaz oranı her suçta uygulanır mı?
Hayır. Süreli hapis cezalarında genel kural 1/2 oranı olmakla birlikte bazı suçlarda daha ağır oranlar uygulanabilir. Suç türü, suç tarihi, tekerrür ve özel infaz rejimi değerlendirilmeden yalnızca 1/2 oranına göre hesap yapmak doğru olmayabilir.
2/3 infaz oranı hangi durumlarda gündeme gelir?
Bazı suç gruplarında ve tekerrür hâlinde 2/3 oranı gündeme gelebilir. Örneğin belirli ağır suçlar veya ilk tekerrür hâlinde koşullu salıverilme hesabı genel orandan farklılaşabilir. Ancak her dosyada suçun tam niteliği ve uygulanacak infaz rejimi ayrıca değerlendirilmelidir.
3/4 infaz oranı hangi durumlarda uygulanabilir?
Bazı özel infaz rejimlerinde ve ikinci defa tekerrür hâlinde süreli hapis cezaları bakımından 3/4 oranı gündeme gelebilir. Bu oran, genel 1/2 ve 2/3 oranlarına göre daha uzun süre infaz kurumunda kalınması sonucunu doğurur.
Tekerrür koşullu salıverilme tarihini değiştirir mi?
Evet. Tekerrür, koşullu salıverilme hesabında uygulanacak oranı değiştirebilir. İlk tekerrür hâlinde 2/3 oranı, ikinci defa tekerrür hâlinde ise süreli hapis cezaları bakımından 3/4 oranı gündeme gelebilir.
Mahsup koşullu salıverilme tarihini etkiler mi?
Evet. Tutukluluk, gözaltı veya daha önce ceza infaz kurumunda geçirilen süreler şartları varsa infaz hesabında dikkate alınabilir. Bu süreler, hükümlünün koşullu salıverilme için tamamlaması gereken süreyi azaltabilir.
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme oranından düşülür mü?
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme oranını değiştiren bir indirim değildir. Önce koşullu salıverilme tarihi belirlenir; denetimli serbestlik ise kendi şartları içinde bu tarihten önce uygulanabilecek ayrı bir infaz usulü olarak değerlendirilir. Bu nedenle koşullu salıverilme tarihi ile denetimli serbestlik tarihi ayrı hesaplanmalıdır.
Bihakkın tahliye ile koşullu salıverilme aynı tarih mi?
Hayır. Bihakkın tahliye, cezanın tamamen sona erdiği tarihi ifade eder. Koşullu salıverilme ise cezanın belirli şartlarla kurum dışında tamamlanabileceği aşamadır. Bu iki tarih aynı olmak zorunda değildir.
Birden fazla ceza varsa koşullu salıverilme nasıl hesaplanır?
Birden fazla ceza varsa her cezanın suç tarihi, ceza süresi, suç türü ve tekerrür durumu ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bazı cezalar 1/2 oranına, bazıları 2/3 veya 3/4 oranına tabi olabilir. Bu nedenle yalnız toplam ceza süresine tek oran uygulamak hatalı sonuç verebilir.
Koşullu salıverilme kararı kim tarafından verilir?
Koşullu salıverilme hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından gerekçeli rapor hazırlanır ve dosya infaz hâkimliğine gönderilir. İnfaz hâkimi raporu değerlendirerek karar verir. Bu nedenle hesaplama sonucu tek başına tahliye kararı anlamına gelmez.
Koşullu salıverilme geri alınabilir mi?
Evet. Denetim süresi içinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesi hâlinde koşullu salıverilme kararının geri alınması gündeme gelebilir.
20.Başlıca Hukuki Dayanaklar
Bu sayfada yer alan açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyanın özelliklerine göre farklı hükümler gündeme gelebilir. Koşullu salıverilme hesabında başlıca şu hükümler dikkate alınır:
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 107: Koşullu salıverilme, koşullu salıverilme süreleri, iyi hâl şartı, denetim süresi ve geri alma hükümleri.
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 108: Tekerrür ve bazı özel infaz rejimleri bakımından koşullu salıverilme esasları.
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 99: Birden fazla cezanın toplanması ve içtima etkisi.
- 5275 sayılı Kanun’un ilgili geçici maddeleri: Suç tarihi ve suç türüne göre uygulanabilecek geçici infaz hükümleri.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 63: Tutukluluk, gözaltı veya hürriyeti sınırlayan sürelerin mahsubu.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 61/6: Süreli cezalarda yıl, ay ve gün hesabına ilişkin genel süre standardı.
Sonraki adım
Hesaplama yapmak için hesaplayıcıya dönebilir veya diğer rehberleri inceleyebilirsiniz.