Ceza Kurumu Statüsü Hesaplama: Kapalıdan Açık Cezaevine Geçiş Nasıl Belirlenir?

Bazı hapis cezalarında infaza kapalı ceza infaz kurumunda başlanması gerekmez. Şartları varsa hükümlünün cezası doğrudan açık ceza infaz kurumunda yerine getirilebilir. Bu durum özellikle kısa süreli hapis cezalarında önemlidir.

5275 sayılı Kanun m. 14/2 ve Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m. 5’e göre, belirli istisnalar dışında kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm olanlar doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınabilir. Taksirli suçlarda ise bu sınır toplam beş yıl veya daha az hapis cezasıdır.

Kasten işlenen suçlarda

Toplam 3 yıl veya daha az

Taksirli suçlarda

Toplam 5 yıl veya daha az

Engel suç/durum varsa

Sonuç ayrıca değişebilir

Örneğin kasıtlı suçtan 2 yıl 8 ay hapis cezası alan ve doğrudan açık kuruma alınmaya engel bir suçtan mahkûm olmayan bir hükümlü bakımından, cezanın infazına açık ceza infaz kurumunda başlanması gündeme gelebilir. Çünkü toplam ceza üç yıl sınırının altındadır.

Buna karşılık kasıtlı suçtan 3 yıl 6 ay hapis cezası alan bir hükümlü bakımından doğrudan açık kurum kuralı uygulanmaz. Bu durumda hükümlünün cezasının infazına kapalı kurumda başlanması ve daha sonra kapalıdan açık kuruma ayrılma şartlarının değerlendirilmesi gerekir.

Taksirli suçlarda örnek farklıdır. Taksirli bir suçtan 4 yıl 6 ay hapis cezası alan hükümlü bakımından doğrudan açık kurum ihtimali değerlendirilebilir. Aynı süre kasıtlı suçtan verilmiş olsaydı doğrudan açık kurum sınırı aşılmış olurdu.

Ceza süresinin kısa olması her durumda doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınma sonucunu doğurmaz. Kanunda ve Yönetmelikte bazı suç ve infaz durumları doğrudan açık kurum kapsamı dışında bırakılmıştır.

Terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar doğrudan açık kuruma alınma bakımından istisna oluşturur. İkinci defa mükerrir olanlar ile koşullu salıverilme kararının geri alınması nedeniyle cezası aynen infaz edilenler de doğrudan açık kurum kapsamında değerlendirilmez.

Örneğin kasıtlı suçtan 2 yıl hapis cezası alan bir hükümlü, süre bakımından üç yıl sınırının altında olsa da mahkûmiyet cinsel dokunulmazlığa karşı bir suçtan kaynaklanıyorsa doğrudan açık ceza infaz kurumu kuralı uygulanmaz.

Benzer şekilde örgüt faaliyeti kapsamında işlenen bir suçtan 2 yıl 6 ay hapis cezası alan kişi bakımından da yalnız ceza süresine bakılarak “doğrudan açık kuruma alınır” sonucu çıkarılamaz. Suçun niteliği doğrudan açık kurum değerlendirmesini saf dışı bırakabilir.

Bu nedenle açık cezaevi hesaplama yapılırken kontrol edilmesi gereken husus yalnızca ceza miktarı değildir. Ceza süresi uygun görünse bile suç türü, tekerrür ve koşullu salıverilmenin geri alınması gibi özel durumlar ayrıca incelenmelidir.

Doğrudan açık kuruma alınma yalnız süreli hapis cezalarıyla sınırlı değildir. Adli para cezasının hapis cezasına çevrilmesi veya İcra ve İflas Kanunu gereğince tazyik hapsi gibi bazı durumlarda da açık kurumda infaz gündeme gelebilir.

Bu başlık, özellikle kısa süreli infazlarda önemlidir. Çünkü bu tür durumlarda kişiler çoğu zaman “cezaevine girilecek mi, girilecekse kapalı mı açık mı?” sorusuna cevap arar. Hesaplama aracı bakımından bu tür infazlar, doğrudan açık kurum değerlendirmesi içinde ayrıca ele alınabilir.

Ancak tazyik hapsi, disiplin hapsi veya zorlama hapsi gibi kurumlar aynı şekilde değerlendirilmez. Yönetmelikte İcra ve İflas Kanunu gereğince verilen tazyik hapsi bakımından özel düzenleme bulunurken, diğer kanunlarda düzenlenen bazı tazyik, disiplin veya zorlama hapisleri kapalı kurumda infaz edilecek haller arasında sayılmıştır.

Bu nedenle hapis sonucunu doğuran kararın kaynağı da önemlidir. Adli para cezasından çevrilen hapis, İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki tazyik hapsi veya başka bir kanundaki disiplin hapsi aynı hukuki sonuca bağlanmamalıdır.

Toplam ceza on yıl veya daha fazla olduğunda, kapalı kurumda geçirilmesi gereken asgari süre bir ay değildir. Bu durumda hükümlünün toplam cezasının onda birini kurumda infaz etmiş olması gerekir.

Örneğin toplam 12 yıl hapis cezası alan bir hükümlü düşünelim. Cezanın genel 1/2 koşullu salıverilme oranına tabi olduğu ve cezaevine giriş tarihinin 01/01/2026 olduğu varsayılsın. Koşullu salıverilme için esas süre 6 yıl olur ve koşullu salıverilme tarihi yaklaşık olarak 01/01/2032 olarak hesaplanır.

Toplam ceza 12 yıl olduğu için kapalı kurumda geçirilmesi gereken asgari süre, toplam cezanın onda biridir. 12 yılın onda biri yaklaşık 1 yıl 2 ay 12 güne karşılık gelir. Bu süre tamamlandığında tarih yaklaşık olarak 13/03/2027 olur.

Bu tarihte koşullu salıverilme tarihine yedi yıldan az süre kaldığı için, açık kuruma ayrılma bakımından belirleyici eşik toplam cezanın onda birinin kurumda tamamlandığı tarih olur.

Hesap özeti:

Toplam hapis cezası

12 yıl

Koşullu salıverilme oranı

1/2

Koşullu salıverilme tarihi

01/01/2032

Cezaevine giriş tarihi

01/01/2026

Kapalı kurumda asgari kalış

toplam cezanın 1/10’u

Yaklaşık asgari kurum süresi

1 yıl 2 ay 12 gün

Açık kuruma ayrılma bakımından ilk hesaplanan tarih

13/03/2027

Bu örnekte ceza miktarı arttığı için açık kuruma geçiş bakımından bir aylık süre değil, toplam cezanın onda biri dikkate alınmıştır.

Kapalıdan açık kuruma ayrılma hesabında yalnız kapalı kurumda geçirilen süreye bakılmaz. Genel kuralda hükümlünün koşullu salıverilme tarihine yedi yıl veya daha az süre kalmış olması da aranır.

Bazı dosyalarda kapalı kurumda geçirilmesi gereken asgari süre tamamlanmış olsa bile, koşullu salıverilme tarihine kalan süre henüz yedi yıldan fazla olabilir. Bu durumda açık kuruma ayrılma tarihi, yedi yıl şartının oluştuğu tarihe göre belirlenir.

Örneğin toplam 20 yıl hapis cezası alan ve genel 1/2 oranına tabi olan bir hükümlüyü düşünelim. Koşullu salıverilme için esas süre 10 yıl olur. Cezaevine giriş tarihi 01/01/2026 ise koşullu salıverilme tarihi yaklaşık olarak 01/01/2036’dır.

Toplam cezanın onda biri 2 yıldır. Bu süre 01/01/2028 tarihinde tamamlanır. Ancak 01/01/2028 tarihinde koşullu salıverilme tarihine hâlâ yaklaşık 8 yıl vardır. Genel açık kurum kuralındaki yedi yıl şartı henüz oluşmamıştır.

Bu durumda açık kuruma ayrılma bakımından belirleyici tarih, koşullu salıverilme tarihine yedi yıl kaldığı tarih olur. Koşullu salıverilme tarihi 01/01/2036 olduğuna göre, yedi yıl şartı 01/01/2029 tarihinde oluşur.

Hesap özeti:

Toplam hapis cezası

20 yıl

Koşullu salıverilme oranı

½

Koşullu salıverilme tarihi

01/01/2036

Cezaevine giriş tarihi

01/01/2026

Toplam cezanın 1/10’u

2 yıl

1/10 şartının tamamlandığı tarih

01/01/2028

Koşullu salıverilmeye 7 yıl kaldığı tarih

01/01/2029

Açık kuruma ayrılma bakımından ilk hesaplanan tarih

01/01/2029

Yönetmelikte bazı suçlar bakımından açık kuruma ayrılabilmek için koşullu salıverilme tarihine beş yıldan az süre kalması aranır. Bu grupta TCK m. 142 (nitelikli hırsızlık), 148 (yağma), 149 (nitelikli yağma), 188 (uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti) ve 190 (uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma) kapsamındaki suçlar yer alır.

Bu nedenle örneğin TCK m. 188 kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan mahkûm olan bir hükümlü bakımından genel yedi yıl kuralı değil, beş yıldan az süre şartı dikkate alınır.

Örnek üzerinden açıklayalım:

Toplam hapis cezası

12 yıl

Suç türü

TCK m. 188

Koşullu salıverilme tarihi

01/01/2034

Cezaevine giriş tarihi

01/01/2026

Toplam ceza 10 yıl ve üzeri olduğu için kapalı kurumda asgari kalış

1/10

Bu dosyada toplam cezanın onda biri yaklaşık 1 yıl 2 ay 12 gündür. Bu süre 13/03/2027 tarihinde tamamlanır. Ancak TCK m. 188 bakımından açık kuruma ayrılma için koşullu salıverilme tarihine beş yıldan az süre kalması gerekir.

Koşullu salıverilme tarihi 01/01/2034 olduğuna göre, beş yıldan az süre şartı yaklaşık olarak 01/01/2029 sonrasında gündeme gelir. Bu durumda 1/10 şartı daha önce tamamlanmış olsa bile, açık kuruma ayrılma bakımından belirleyici tarih beş yıldan az süre şartının oluştuğu tarih olur.

TCK m. 102 (cinsel saldırı) ve 103 (çocukların cinsel istismarı) kapsamındaki suçlar ile eşe karşı işlenen bazı ağır suçlarda (TCK m. 82/1-d “eş veya boşanılan eşi öldürme”, 86/3-a “eş veya boşanılan eşi yaralama” ve 96/2-b “eşe veya boşanılan eşe eziyet”) açık kuruma ayrılma için koşullu salıverilme tarihine üç yıldan az süre kalması aranır.

Bu grup, açık ceza infaz kurumuna geçiş bakımından daha yatarı daha fazla olan bir alandır. Çünkü genel yedi yıl veya bazı suçlarda uygulanan beş yıl eşiği yerine, koşullu salıverilme tarihine üç yıldan az süre kalması gerekir.

Örneğin TCK m. 103 kapsamında çocukların cinsel istismarı suçundan mahkûm olan bir hükümlü bakımından, ceza miktarı ve kapalı kurumda geçirilen süre tek başına yeterli değildir. Açık kuruma ayrılma değerlendirmesinde koşullu salıverilme tarihine üç yıldan az süre kalıp kalmadığı ayrıca incelenir.

Örnek:

Toplam hapis cezası

15 yıl

Suç türü

TCK m. 103

Koşullu salıverilme tarihi

01/01/2036

Cezaevine giriş tarihi

01/01/2026

Toplam ceza 10 yılın üzerinde olduğu için kapalı kurumda geçirilmesi gereken asgari süre toplam cezanın onda biridir. 15 yılın onda biri 1 yıl 6 ay eder. Bu süre 01/07/2027 tarihinde tamamlanır.

Ancak TCK m. 103 bakımından açık kuruma ayrılma için koşullu salıverilme tarihine üç yıldan az süre kalması gerekir. Koşullu salıverilme tarihi 01/01/2036 olduğundan, üç yıldan az süre şartı 01/01/2033 sonrasında gündeme gelir.

Bu durumda asgari kurumda kalış süresi 2027 yılında tamamlanmış olsa da açık kuruma ayrılma bakımından belirleyici tarih, üç yıldan az süre şartının oluştuğu 2033 yılı olur.

Bazı örgütlü suç bağlantılı dosyalarda açık kuruma ayrılma değerlendirmesi daha farklıdır. Yönetmelikte, Topluma Kazandırma Kanunu, mülga 4422 sayılı Kanun m. 14 ve TCK m. 221’den yararlananlar bakımından koşullu salıverilme tarihine iki yıldan az süre kalması aranır.

Terör ve örgütlü suçlardan hükümlü olup, mensup oldukları örgütten ayrıldıkları idare ve gözlem kurulu kararıyla tespit edilenler bakımından ise koşullu salıverilme tarihine bir yıldan az süre kalması şartı öngörülmüştür.

Bu başlıkta belirleyici unsur yalnız ceza süresi değildir. Hükümlünün hangi suçtan mahkûm olduğu, etkin pişmanlık veya örgütten ayrılma değerlendirmesinin bulunup bulunmadığı ve idare ve gözlem kurulu tespiti önem taşır.

Örneğin örgütlü suçtan mahkûm olan bir hükümlünün koşullu salıverilme tarihine dört yıl kalmışsa, genel yedi yıl kuralına bakılarak açık kurum sonucu çıkarılamaz. Yönetmelikte bu suç grubu için daha özel ve daha kısa eşikler düzenlenmiştir.

Birden fazla cezanın içtima edilerek infaz edildiği dosyalarda açık kuruma ayrılmada hangi suçun dikkate alınacağı ayrıca önemlidir. Yönetmelik bu konuda özel bir hüküm koymuştur: açık kuruma ayrılmada esas alınacak suç, koşullu salıverilme tarihine en az sürenin arandığı suçtur.

Dosyada birden fazla suç varsa ve bu suçlardan biri genel yedi yıl eşiğine, diğeri beş yıl veya üç yıl eşiğine tabi ise daha dar eşik sonucu belirleyebilir.

Örneğin bir hükümlünün iki ayrı cezası bulunduğunu düşünelim:

Birinci ceza

Genel suç, açık kurum bakımından genel yedi yıl eşiğine tabi

İkinci ceza

TCK m. 188, açık kurum bakımından beş yıldan az süre şartına tabi

Bu dosyada yalnız toplam ceza süresine ve genel yedi yıl şartına bakmak yeterli olmaz. TCK m. 188 nedeniyle beş yıldan az süre şartı uygulanacağından, açık kuruma geçiş tarihi genel kurala göre beklenenden daha geç olabilir.

Başka bir örnekte dosyada hem genel suça ilişkin hapis cezası hem de TCK m. 103 kapsamındaki bir ceza bulunsun. TCK m. 103 bakımından üç yıldan az süre şartı arandığı için, açık kurum hesabında bu daha sıkı eşik belirleyici hale gelir.

Bu nedenle çoklu ceza bulunan dosyalarda her cezanın suç türü ayrı girilmelidir. Suçlardan birinin özel açık kurum eşiğine tabi olması, bütün hesabın sonucunu etkileyebilir.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası bakımından açık ceza infaz kurumuna ayrılma mümkün değildir. Yönetmelik, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan hükümlülerin açık kuruma ayrılamayacağını açıkça düzenler.

Bu nedenle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası bulunan dosyalarda açık cezaevi tarihi hesaplanmaz. Ceza kurumu statüsü bakımından sonuç, açık kuruma ayrılamama yönünde değerlendirilir.

Örneğin ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan bir hükümlü için koşullu salıverilme hesabı ayrı bir başlık olarak gündeme gelebilir. Ancak ceza kurumu statüsü bakımından açık kuruma geçiş tarihi belirlenmez. Program bu tür durumda açık kurum hesabı üretmek yerine açık kuruma ayrılamama sonucunu gösterecektir.

Bazı cezalar yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında veya kapalı kurumların yüksek güvenlikli bölümlerinde infaz edilebilir. Bu durum açık kuruma ayrılma hesabında ayrıca dikkate alınır.

Yönetmeliğe göre cezaları yüksek güvenlikli kapalı kurumlar veya diğer kapalı kurumların yüksek güvenlikli bölümlerinde infaz edilenlerden, toplam cezalarının üçte birini bu kurumlarda iyi hâlli olarak geçiren ve koşullu salıverilme tarihine üç yıl veya daha az süre kalanlar açık kuruma ayrılabilir.

Bu nedenle yüksek güvenlikli kurum bakımından açık kurum hesabı, genel bir ay veya onda bir kuralından farklıdır. Burada toplam cezanın üçte biri ve koşullu salıverilme tarihine üç yıl veya daha az süre kalması birlikte değerlendirilir.

Örneğin toplam 18 yıl hapis cezası yüksek güvenlikli kapalı kurumda infaz edilen bir hükümlü bakımından, toplam cezanın üçte biri 6 yıldır. Cezaevine giriş tarihi 01/01/2026 ise bu süre 01/01/2032 tarihinde tamamlanır. Ayrıca koşullu salıverilme tarihine üç yıl veya daha az süre kalması şartı da aranır.

Eğer koşullu salıverilme tarihi 01/01/2038 ise, üç yıl şartı 01/01/2035 tarihinde oluşur. Bu durumda üçte bir süre 2032’de tamamlanmış olsa bile, açık kurum bakımından belirleyici tarih 2035 olur.

Bazı cezalar, açık kuruma ayrılma hesabına konu edilmeden kapalı kurumda infaz edilir. Bu durum, doğrudan açık kurum veya kapalıdan açığa geçiş hesabını etkileyen ayrı bir başlıktır.

Koşullu salıverilme kararı geri alınanların, geri alınan cezalarının tamamı kapalı kurumda infaz edilir (ACİKAY m. 8/2-a). Bu durumda açık kurum hesabı, geri alınan ceza yönünden farklı değerlendirilir.

Firar halleri de açık kurum statüsünü etkileyebilir. Çocuk eğitimevleri hariç olmak üzere kapalı kurumlardan firar edenler ile açık kurumlardan ikinci kez firar etmiş olanların belirli cezaları kapalı kurumda infaz edilir (ACİKAY m. 8/2-c).

Ayrıca İcra ve İflas Kanunu gereğince verilen hapsen tazyik veya tazyik hapisleri dışında, diğer kanunlarda düzenlenen tazyik, disiplin veya zorlama hapislerinin tamamı kapalı kurumda infaz edilir (ACİKAY m. 8/2-ç).

Örneğin açık ceza infaz kurumunda bulunan bir hükümlü ikinci kez firar etmişse, sonraki açık kurum değerlendirmesi aynı şekilde yapılamaz. Firar nedeniyle kapalı kurumda infaz edilecek cezalar bakımından ayrı bir sınırlama doğar.

Açık ceza infaz kurumlarında çalışma, meslek edindirme, kurum düzenine uyum ve dış güvenlik yapısı farklı olduğundan, hükümlünün açık kurum koşullarına uygunluğu ayrıca önem taşır. Bazı durumlar hükümlünün açık kuruma ayrılmasını kalıcı olarak değil, belirli şartlar devam ettiği sürece engelleyebilir.

Kapalı kurumda bulunan hükümlü hakkında başka bir suç nedeniyle tutuklama kararı verilmişse, bu durum devam ettiği sürece açık kuruma ayrılma mümkün olmaz (ACİKAY m. 8/3-a). Benzer şekilde yaş, sağlık durumu, bedensel veya zihinsel yetenekleri bakımından çalışma koşullarına uyum sağlayamayacağı idare ve gözlem kurulu kararıyla saptanan hükümlüler de bu durumları devam ettiği sürece açık kuruma ayrılamaz (ACİKAY m. 8/2-b).

Kapalı kurumdan açık kuruma ayrılma işlemi, hesaplanan tarihle resen gerçekleşen bir işlem değildir. Yönetmeliğe göre kapalı kurumlarda bulunan hükümlülerin talepleri üzerine, koşulları taşıdıklarının anlaşılması hâlinde kurum idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirme yapılır (ACİKAY m. 10).

İdare ve gözlem kurulu, 5275 sayılı Kanun m. 89 kapsamında hükümlünün durumunu değerlendirir. Şartların oluştuğu kanaatine varılırsa açık kuruma ayrılma kararı verilir. Hükümlünün şartları taşımadığı anlaşılırsa talebin reddine ilişkin gerekçeli karar ilgiliye tebliğ edilir.

Açık kuruma ayrılma kararında üç bilgi özellikle önemlidir:

• Hükümlünün aldığı toplam ceza miktarı
• Koşullu salıverilme tarihi
• Açık kuruma ayrılma hakkını kazandığı tarih

Bu üç bilginin ayrı ayrı belirtilmesi, açık cezaevi hesabının neden koşullu salıverilme hesabından ayrı olduğunu da gösterir. Koşullu salıverilme tarihi, açık kurum hesabında kullanılan önemli bir tarih olmakla birlikte açık kurum tarihiyle aynı şey değildir.

Açık kuruma ayrılma kararı verildikten sonra dosya Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Cumhuriyet Başsavcılığı, belgeleri inceleyerek hükümlünün hangi açık kuruma gönderileceğine karar verir (ACİKAY m. 10/4).

Bulunulan ağır ceza merkezi yargı çevresinde açık kurum varsa hükümlü o kurumlardan birine gönderilebilir. Açık kurum yoksa, hükümlünün talebi ve kapasite durumu dikkate alınarak Bakanlıkça belirlenen listedeki açık kurumlardan biri seçilir. Yabancı uyruklular ve kadın hükümlüler bakımından da Bakanlıkça belirlenen açık kurum listesi dikkate alınır.

Bu nedenle açık kuruma ayrılma hakkının doğduğu tarih ile hükümlünün fiilen hangi açık kuruma gönderileceği konusu birbirinden farklıdır. Hesaplama aracı açık kurum statüsüne ilişkin tarihi gösterebilir; ancak kurum seçimi ve sevk işlemleri idari süreç içinde yürütülür.

Yönetmelikte açık kuruma ayrılma şartları oluştuğu hâlde hükümlünün iradesi dışındaki bir nedenle açık kuruma ayrılamaması veya aynı nedenle kapalı kuruma geri gönderilmesi ayrıca düzenlenmiştir (ACİKAY m. 10/6).

Bu durumda iyi hâlli hükümlüler, izin ve denetimli serbestlik hakları bakımından açık kurum şartları oluşmuş gibi değerlendirilebilir. Bu başlık özellikle denetimli serbestlik hesabıyla bağlantılıdır.

Örneğin hükümlünün açık kuruma ayrılma hakkını kazandığı tarih 01/04/2028 olsun. Ancak kurum kapasitesi, sevk süreci veya hükümlünün iradesi dışında gelişen idari bir nedenle açık kuruma fiilen ayrılamadığı varsayılsın. Bu durumda denetimli serbestlik veya izin hakları değerlendirilirken hükümlünün yalnız “fiilen açık kurumda olmaması” sonucu değiştirmez; açık kuruma ayrılma şartlarının oluştuğu tarih ayrıca dikkate alınır.

Bu durumda açık kurum şartı hiç oluşmamışsa bir sonuç; şart oluşmuş ancak irade dışı nedenle açık kuruma geçilememişse farklı bir sonuç doğabilir.

Geçici m. 10/6, açık kuruma erken ayrılma bakımından toplam hapis cezasına göre iki farklı kapalı kurum süresi öngörür.

Toplam hapis cezası on yıldan az olan hükümlüler bakımından kapalı kurumda bir ay geçirilmesi gerekir. Toplam hapis cezası on yıl veya daha fazla olan hükümlüler bakımından ise kapalı kurumda üç ay geçirilmesi aranır.

Bu kural, normal açık kurum hesabındaki “on yıldan az cezada bir ay, on yıl ve üzeri cezada onda bir” düzenlemesinden farklıdır. Geçici m. 10/6 kendi içinde özel bir hükümdür. Bu nedenle bu madde uygulanırken normal açık kurum şartı ile geçici madde şartı birbirine karıştırılmamalıdır.

Örneğin toplam 8 yıl hapis cezası bulunan ve kapsam dışı suçlardan mahkûm olmayan bir hükümlü düşünelim. Suç tarihi 31/07/2023 veya öncesi olsun. Bu hükümlü bakımından Geçici m. 10/6 değerlendirmesinde kapalı kurumda bir ay kalma şartı önem taşır. Ancak yalnız bu bir aylık sürenin dolması yeterli değildir; ayrıca normal mevzuata göre açık kuruma ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalmış olmalıdır.

Başka bir örnekte toplam 14 yıl hapis cezası bulunan bir hükümlü bakımından kapalı kurumda üç ay kalma şartı aranır. Bu kişi normal açık kurum hesabına göre açık kuruma ayrılmasına üç yıldan fazla süre olan bir aşamadaysa, yalnız üç ay kapalıda kalmış olması geçici madde sonucunu doğurmaz.

Geçici m. 10/6’da en önemli noktalardan biri, hükümlünün ilgili mevzuata göre açık ceza infaz kurumuna ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalmasıdır. Bu ifade, hesaplamada normal açık kuruma ayrılma tarihinin belirlenmesini zorunlu kılar.

Örneğin bir hükümlünün genel kurallara göre açık kuruma ayrılma tarihi 01/01/2030 olsun. Cezaevine giriş tarihi 01/01/2026, toplam ceza ise 8 yıl olsun. Geçici m. 10/6 bakımından kapalıda bir ay şartı 01/02/2026 tarihinde tamamlanır. Ancak 01/02/2026 tarihinde normal açık kuruma ayrılma tarihine yaklaşık 3 yıl 11 ay vardır. Bu durumda “üç yıl veya daha az süre kalma” şartı henüz oluşmamıştır.

Aynı örnekte şartın oluşacağı tarih, normal açık kuruma ayrılma tarihine üç yıl kaldığı tarih olan 01/01/2027 olacaktır. Bu durumda Geçici m. 10/6 bakımından açık kuruma erken ayrılma değerlendirmesi 01/01/2027 tarihi üzerinden gündeme gelebilir.

Hesap özeti:

Normal açık kuruma ayrılma tarihi

01/01/2030

Cezaevine giriş tarihi

01/01/2026

Toplam ceza

8 yıl

Geçici m. 10 kapalıda kalış şartı

1 ay

Bir aylık sürenin tamamlandığı tarih

01/02/2026

Normal açık kuruma ayrılmaya 3 yıl kaldığı tarih

01/01/2027

Geçici m. 10 bakımından ilk hesaplanan açık kurum tarihi

01/01/2027

Geçici m. 10/6, açık ceza infaz kurumuna ayrılma yanında denetimli serbestlik bakımından da sonuç doğurabilir. Ancak bu sayfanın konusu bakımından asıl husus, bu hükmün açık kurum süreciyle bağlantılı olmasıdır.

Bu düzenleme kapsamında açık kuruma ayrılan hükümlüler veya 31/07/2023 ve öncesi suçlar nedeniyle açık kurumda bulunan hükümlüler, açık ceza infaz kurumunda en az üç ay kalmış olmak şartıyla denetimli serbestlik uygulamasından üç yıl erken yararlanabilir.

Bu nedenle açık kurum tarihi ile denetimli serbestlik tarihi birbirine bağlı olabilir; fakat aynı tarih değildir. Önce açık kuruma ayrılma süreci değerlendirilir. Ardından açık kurumda en az üç ay kalma şartı ve denetimli serbestlik hükümleri ayrıca uygulanır.

Örneğin hükümlü Geçici m. 10/6 kapsamında 01/04/2027 tarihinde açık kuruma ayrılmış olsun. Denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanma etkisi bakımından açık kurumda üç ay kalma şartı 01/07/2027 tarihinde tamamlanır. Bu durumda denetimli serbestlik yönünden ayrıca 01/07/2027 tarihi dikkate alınır. Bu örnekte 01/04/2027 açık kuruma geçiş tarihidir. 01/07/2027 ise açık kurumda üç ay kalma şartının tamamlandığı tarihtir. Bu iki tarih aynı hukuki sonucu ifade etmez.

Açık kuruma ayrıldıktan sonra yeni bir mahkûmiyet kararı kesinleşebilir veya cezaların toplanması sonucunda açık kurum şartlarının artık mevcut olmadığı anlaşılabilir. Bu durumda hükümlünün kapalı kuruma iadesi gündeme gelebilir.

Örneğin bir hükümlü açık ceza infaz kurumuna ayrıldıktan sonra başka bir suçtan kesinleşmiş hapis cezası infaza eklenmiş olsun. Cezalar toplandıktan sonra koşullu salıverilme tarihine, açık kurum için aranan süreden daha fazla süre kaldığı anlaşılırsa, hükümlünün açık kurumda kalması mümkün olmayabilir.

Bu durum özellikle birden fazla dosyası bulunan hükümlülerde önemlidir. Açık kurum değerlendirmesi yapıldıktan sonra infaza yeni ceza eklenmesi, toplam ceza miktarını, koşullu salıverilme tarihini ve açık kurum şartlarını değiştirebilir.

Kapalı kuruma iade edilen bir hükümlü bakımından bazı durumlarda yeniden açık kuruma ayrılma mümkündür. Ancak bu, iade nedenine ve sonraki değerlendirmeye göre değişir.

Açık kurumda cezası infaz edilirken firar suçu hariç olmak üzere kınama dışında disiplin cezası nedeniyle kapalı kuruma iade edilenler, disiplin cezasının kaldırılmasından sonra diğer şartları da taşırlarsa yeniden açık kuruma ayrılabilir.

Açık kurumdan ilk kez firar eden ve bu nedenle kapalı kuruma iade edilen hükümlüler bakımından da disiplin cezasının kaldırılmasından sonra yeniden açık kurum ihtimali değerlendirilebilir. Ancak açık kurumdan ikinci kez firar eden hükümlüler yönünden daha ağır sonuçlar doğar ve belirli cezaların kapalı kurumda infazı gündeme gelir.

Yaş, sağlık durumu, bedensel veya zihinsel yetenekleri bakımından ya da güvenlik nedeniyle kapalı kuruma gönderilen hükümlüler için de altı aylık süre geçtikten sonra şartları oluşursa yeniden açık kurum değerlendirmesi yapılabilir.

Örneğin açık ceza infaz kurumunda bulunan bir hükümlü kınama dışında bir disiplin cezası nedeniyle kapalı kuruma iade edilmiş olsun. Disiplin cezası kaldırıldıktan sonra hükümlü hâlen açık kurum şartlarını taşıyorsa, yeniden açık kuruma ayrılma ihtimali ortaya çıkabilir.

Bu nedenle kapalıya iade edilen her dosyada açık kurum ihtimalinin tamamen ortadan kalktığı söylenemez. İade nedeni, disiplin cezasının durumu, firar sayısı, yeni cezalar ve güncel açık kurum şartları birlikte değerlendirilir.

Hesaplama sonucunda “doğrudan açık kurum” görülüyorsa, girilen bilgilere göre cezanın infazına açık ceza infaz kurumunda başlanabileceği anlamına gelir. Bu sonuç, özellikle kısa süreli ve doğrudan açık kuruma engel olmayan hapis cezalarında ortaya çıkar.

Örneğin kasıtlı bir suçtan toplam 2 yıl 6 ay hapis cezası alan bir hükümlü düşünelim. Suç; terör, örgüt, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suç veya cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan biri değilse ve ikinci defa mükerrirlik gibi doğrudan açık kurumu engelleyen başka bir durum yoksa, doğrudan açık kurum sonucu gündeme gelir.

Hesap özeti:

Toplam hapis cezası

2 yıl 6 ay

Suçun işleniş şekli

Kasten

Doğrudan açık kurum sınırı

3 yıl veya daha az

Engel suç/durum

Yok

Ceza kurumu statüsü

Doğrudan açık kurum

Bu örnekte açık kurum sonucu, koşullu salıverilme tarihinden değil, doğrudan açık kuruma alınma kuralından kaynaklanır.

Taksirli suçlarda sonuç farklı olabilir. Taksirli suçtan 4 yıl 6 ay hapis cezası alan ve doğrudan açık kuruma engel bir durumu bulunmayan kişi bakımından, beş yıllık sınır içinde kalındığı için doğrudan açık kurum ihtimali değerlendirilebilir.

Hesaplama sonucunda “kapalı kurum → açık kuruma geçiş” görülüyorsa, cezanın infazına kapalı ceza infaz kurumunda başlanacağı; ancak şartlar oluştuğunda açık ceza infaz kurumuna ayrılma tarihinin hesaplandığı anlaşılır.

Bu sonuç genellikle doğrudan açık kurum sınırını aşan süreli hapis cezalarında ortaya çıkar. Hükümlü önce kapalı kuruma alınır; kapalı kurumda geçirilmesi gereken süre, iyi hâl ve koşullu salıverilme tarihine kalan süre şartları birlikte değerlendirilir.

Örneğin kasıtlı suçtan 4 yıl hapis cezası alan bir hükümlünün cezası genel 1/2 koşullu salıverilme oranına tabi olsun. Cezaevine giriş tarihi 01/01/2026 kabul edilsin. Bu ceza, kasıtlı suçlar bakımından doğrudan açık kurum sınırı olan 3 yılı aştığı için cezanın infazına kapalı kurumda başlanır.

4 yıl hapis cezasında koşullu salıverilme için esas süre 2 yıl olduğundan, koşullu salıverilme tarihi yaklaşık olarak 01/01/2028 olur. Toplam ceza 10 yıldan az olduğu için kapalı kurumda bir ay kalma şartı 01/02/2026 tarihinde tamamlanır. Bu tarihte koşullu salıverilme tarihine yedi yıldan az süre kaldığından, açık kuruma geçiş bakımından ilk hesaplanan tarih 01/02/2026 olur.

Hesap özeti:

Toplam hapis cezası

4 yıl

Suçun işleniş şekli

Kasten

Doğrudan açık kurum

Uygun değil, çünkü 3 yıl sınırı aşılmıştır

Koşullu salıverilme oranı

1/2

Koşullu salıverilme tarihi

01/01/2028

Kapalı kurumda asgari kalış

1 ay

Açık kuruma geçiş bakımından ilk hesaplanan tarih

01/02/2026

Ceza kurumu statüsü

Kapalı kurum → açık kuruma geçiş

Bu sonuç, hükümlünün 01/02/2026 tarihinde cezasının bittiği anlamına gelmez. Yalnızca açık ceza infaz kurumuna ayrılma bakımından ilk hesaplanan aşamayı gösterir.

Hesaplama sonucunda “açık kuruma ayrılamaz” görülüyorsa, girilen bilgilere göre açık ceza infaz kurumuna geçiş hesabı üretilmemiş demektir. Bu sonuç bazı ceza türlerinden, suç gruplarından veya açık kuruma engel hallerden kaynaklanabilir.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası bunun en açık örneklerinden biridir. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar açık ceza infaz kurumuna ayrılamaz. Bu nedenle bu ceza türünde açık cezaevi tarihi hesaplanmaz.

Başka bir örnekte terör veya örgütlü suçlardan mahkûm olan bir hükümlü bakımından, Yönetmelikte aranan özel örgütten ayrılma veya etkin pişmanlık şartları yoksa açık kuruma ayrılma sonucu kapalı olabilir. Bu durumda yalnız ceza süresinin veya koşullu salıverilme tarihine kalan sürenin uygun görünmesi yeterli olmaz.

Hesap özeti:

Ceza türü

Ağırlaştırılmış müebbet hapis

Açık kurum hesabı

Üretilmez

Ceza kurumu statüsü

Açık kuruma ayrılamaz

Bu tür sonuçlarda denetimli serbestlik veya koşullu salıverilme başlıkları ayrıca kendi kurallarına göre değerlendirilir. Açık kuruma ayrılamama, tek başına bütün infaz hesabının aynı şekilde kapanması anlamına gelmez; yalnız açık ceza infaz kurumu statüsü bakımından sonuç doğurur.

Çocuk eğitimevi sonucu, yetişkin hükümlülerdeki kapalıdan açık kuruma geçiş hesabından farklıdır. Bu statüde yaş ve eğitime devam edip etmeme bilgisi önem kazanır.

Çocuk eğitimevinde cezası infaz edilen hükümlü eğitime devam etmiyorsa, on sekiz yaşını bitirdiğinde açık kuruma gönderilmesi gündeme gelir. Eğitime devam ediyorsa bu geçiş yirmi bir yaşını bitirdiği tarihe göre değerlendirilir.

Örneğin çocuk eğitimevinde bulunan bir hükümlü eğitime devam etmiyorsa, açık kuruma geçiş bakımından on sekiz yaşını bitirdiği tarih esas alınır. Aynı kişi eğitime devam ediyorsa, açık kurum değerlendirmesi yirmi bir yaşını bitirdiği tarihe göre yapılır.

Hesap özeti:

Başlangıç statüsü

Çocuk eğitimevi

Eğitime devam

Hayır

Açık kuruma geçiş bakımından esas alınan dönem

18 yaşın bitirilmesi

Ceza kurumu statüsü

Çocuk eğitimevi → açık kuruma geçiş

Bu nedenle çocuk eğitimevi hesabında, yetişkinler için kullanılan 1 ay, 1/10 veya 7 yıl gibi genel açık kurum eşikleri doğrudan uygulanmaz.

Geçici m. 10/6 kapsamındaki dosyalarda, normal açık kuruma ayrılma tarihinden daha erken bir açık kurum tarihi oluşabilir. Bu durumda hesaplama sonucunda açık kurum tarihi, normal kurala göre beklenen tarihten daha önce görünür.

Örneğin normal kurallara göre açık kuruma ayrılma tarihi 15/09/2029 olan bir hükümlü düşünelim. Suç tarihi 31/07/2023 veya öncesi olsun ve suç geçici madde kapsamı dışında kalmasın. Toplam hapis cezası 10 yıldan az olduğu için kapalı kurumda bir ay kalma şartı aransın. Cezaevine giriş tarihi 01/01/2026 ise bir aylık süre 01/02/2026 tarihinde tamamlanır.

Ancak Geçici m. 10 bakımından ayrıca normal açık kuruma ayrılma tarihine üç yıl veya daha az süre kalması gerekir. Normal açık kurum tarihi 15/09/2029 olduğundan, bu şart 15/09/2026 tarihinde oluşur. Bir aylık süre daha önce tamamlandığı için bu örnekte belirleyici tarih 15/09/2026 olur.

Hesap özeti:

Normal açık kuruma ayrılma tarihi

15/09/2029

Cezaevine giriş tarihi

01/01/2026

Toplam ceza

10 yıldan az

Geçici m. 10 kapalıda kalış şartı

1 ay

Bir aylık sürenin tamamlandığı tarih

01/02/2026

Normal açık kuruma ayrılmaya 3 yıl kaldığı tarih

15/09/2026

Geçici m. 10 etkisiyle ilk hesaplanan açık kurum tarihi

15/09/2026